کتون یا گلوکز کدام یک برای مغز بهتر است؟

دسته بندی : رژیم کتوژنیک

زمان انتشار : 1399/05/22

زمان به روز رسانی : 1399/07/20

 

مغز شما برای کارهای حیاتی و مهم تکیه به گلوکز دارد. ولی آیا کتون‌­ها بهتر هستند؟ در مقاله امروز متوجه خواهید شد که چطور کتون‌­ها به مغز کمک می‌کنند. ما یک مقایسه ریز و کامل بین کتون­‌ها و گلوکز انجام خواهیم داد.

 

مغز شما یکی از جالب­ترین و پیچیده‌­ترین عضوهای بدن شماست. مغز مسئول بسیاری از عملکردهای بدن است و کمک می‌کند تا اطلاعات حسی را آنالیز کنید، چیزهای جدید یاد بگیرید، حرکت کنید و حس کنید. برای فعالیت، مغز از گلوکز به عنوان اصلی ترین منبع انرژیاستفاده می‌کند، اما وقتی شما شروع به استفاده از یک رژیم کم کرب و کتوژنیک می‌کنید این انرژی از کجا تامین می شود؟

در مقاله امروز، ما گلوکز را دربرابر کتون قرار می‌­دهیم تا ببینم کدام یک از آن‌ها سوخت بهتری برای سلول­های مغز است.

 

کتون­‌ها چیستند؟

قبل از اینکه مفهوم و مقصود کتون‌­ها در رژیم کتوژنیک را توضیح دهیم، بیاید راجع به رژیم غذایی عادی صحبت کنیم. این رژیم حاوی تعداد زیادی غذا هست که سرشار از قند هستند. آیا قند این غذاها باعث بهتر شدن مزه غذا نمی‌­شود؟

اگر شما مقدار زیادی قند مصرف کنید و این مقدار از حد گلیکوژن شما فراتر رود، بدن شما این قند را به چربی تبدیل می­‌کند و ذخیره می­‌کند. این فرآیند باعث افزایش وزن می‌شود.

قند آنقدرها هم برای سلامتی شما بد نیست. در واقع مغز قند را به عنوان سوخت اصلی برای خودش درنظر می­‌گیرد و حدودا ۱۲۰ گرم قند را در روز مصرف می­‌کند.

اگرچه در زمان‌های گرسنگی، روزه داری بلند مدت و یا وقتی یک شخص در حال استفاده از رژیم کتوژنیک برای بار اول است، گلیکوژن کبد تخلیه می شود؛ در این مواقع، میتوکندریِ سلول­های کبد کتون­ها را از اسید­های چرب اصلی- که حاصل از چربی­های ذخیره بدن اند- تولید می­‌کند. به این فرآیند کتوژنز می­‌گویند.

کتون­‌ها به عنوان یک سوخت جایگزین برای مغز و دیگر بافت­های اساسی بدن ( مثل قلب و ماهیچه‌­ها) به شمار می‌رود. وقتی که ذخیره گلوکز بدن شما کم می­‌شود بدن از کتون‌­ها استفاده می‌­کند. اگر این منبع انرژی جایگزین وجود نداشت، اجداد ما نمی‌­توانستند زنده بمانند چون که دسترسی‌­شان به منابع غذایی محدود بود.

مورد دیگری که باید بدانید این است که کتون­‌ها سه نوع هستند و با این نام‌­ها شناخته می‌شوند:

 

1.استواستات

استواستات اولین کتونی است که کبد شما تولید می­‌کند. استواستات به بتاهیدروکسی بوتیرات تبدیل می­‌شود که یکی نوع دیگر از کتون­‌های بدن است.

یک موضوع جالب این است که دقیقا بعد از تولد یک نوزاد، نوزاد استواستات و بتاهیدروکسی بوتیرات را به گلوکز، برای رشد مغز ترجیح می‌­دهد.
 

2. بتا هیدورکسی بوتیرات

بتا هیدروکسی بوتیرات که از استواستات بوجود می­آید به عنوان یک حامل انرژی موثر شناخته می‌­شود. در واقع این کتون برای حمل انرژی موثرتر از گلوکز است. این کتون فراوان­‌ترین کتون درگردش بدن است. تحقیقات نشان داده که بتا هیدروکسی بوتیرات ۷۸ درصد کتون­‌های بدن را شامل می‌­شود.
 

3.استون

استون کمترین فراوانی را در بین کتون‌­های بدن دارد. استون فقط حدودِ ۲درصد از کتون‌های جریان خون را شامل می‌­شود. استون از نابود شدن استواستات تولید می­‌شود و بیش­تر در نفس ما وجود دارد. یک تحقیق نشان داده استون که در رژیم کتوژنیک بسیار مفید شمرده می‌­شود، تشنج را در بیمارانی صرعی که نسبت به دارو مقاوم هستند از بین می­‌برد.

 

 

گلوکز چیست؟

گلوکز قند اصلی خون است. کربوهیدرات­هایی که از غذاها به ما می ­رسد  به گلوکز تبدیل م ی­شود.

گلوکز از این جهت مورد نیاز است که انرژی بافت‌های بدن را بی درنگ تامین می‌­کند. گلوکز به شما اجازه می­‌دهد فعالیت‌های سخت را انجام دهید و به عنوان یک ماده خام رفتار می­‌کند تا بدن شما بتواند مولکول دیگری را که به عنوان سوخت مغز استفاده می‌شوند، تولید کند ( مثل کلاژن) گلوکزب نام‌­های دیگر هم دارد. مثل: دکستروز، نشاسته و یا گلیکوژن.

 

دکستروز

دکستروز در واقع قندی است که در ذرت یا دیگر گیاهان وجود دارد. معمولا در غذاهایی مثل عسل،  موادغذایی بسته بندی شده، دسرها، و شربت ذرت پیدا می­‌شود. در بیمارستان­‌ها و مراکز درمانی از دکستروز قبل از انجام تزریقات وریدی استفاده می‌­شود.

 

نشاسته

نشاسته یک نوع پیچیده از کربوهیدرات­‌هاست که توسط پیوند گلیکوزیدی از  چند واحد گلوکز بوجود می‌­آید. نشاسته معمولا با خوردن غذاهای اصلی مثل: برنج، آرد سفید، جو، پاستا، ذرت، سیب زمینی و نان به بدن منتقل می­‌شود.

 

گلیکوژن

گلیکوژن به عنوان مخزن اصلی ذخیره سازی گلوکز است. هر زمانی که بدن شما به انرژی نیاز دارد، گلیکوژن تبدیل به گلوکز می­‌شود. کبد شما در زمان استرس، کمبود قند خون و برای کمک به هضم غذا گلیکوژن را آزاد می­‌کند.

همانطور که می­‌بینید، گلوکز نقش‌­های زیادی را ایفا می­‌کند. اما چه دلیلی دارد که از کتون­‌ها به عنوان سوخت جایگزین برای مغز استفاده کرد آن هم وقتی می‌­دانیم که گلوکز برای تعداد بسیاری از فعالیت­های بدن لازم است؟ پاسخ این سوال را در قسمت بعد توضیح خواهیم داد.

 

آیا مغز شما می‌تواند برای تامین انرژی از کتون‌ها استفاده کند؟

جواب بله است. با اینکه ما گلوکز را به عنوان منبع اصلی تامین انرژی مغز می‌شناسیم، ولی مغز از کتون­ها به خصوص بتا هیدروکسی بوتیرات و استواستات به عنوان سوخت جایگزین استفاده می­‌کند. در واقع، وقتی خواب هستید، بدن شما وارد حالتی شبیه به روزه می‌­شود و در این حالت می‌­تواند به ذخیره گلیکوژن شما دسترسی و از آن مصرف کند. یک تحقیق نشان داده است که بالا بردن سطح کتون‌­های بدن از طریق رژیم کتوژنیک با چربی بالا و کربوهیدرات کم می­‌تواند برای کسانی که بیماری­‌های مغزی مثل: آلزایمر و صرع پیشرفته دارند مفید باشد.

 

کتون­ها در برابر گلوکز: کدام سوخت بهتری برای مغز است؟

 در این قسمت، به مزایا و معایب استفاده از کتون­ها به جای گلوکز نگاهی می­‌اندازیم. اینگونه می‌­توانیم بگوییم که کدام یک سوخت بهتری برای مغز است.

 

فواید کتون­‌ها

 

1.کتون­‌ها راندمان ذهنی بدن را افزایش می­دهند.

مغز به عنوان چرب‌­ترین عضو بدن شناخته می­‌شود و حدودا ۶۰ درصد آن از چربی ساخته شده است. با گفته شدن این موضوع به نظر منطقی می­‌آید که مغزتان را با اسید­های چرب تغذیه کنید تا بتواند به بهترین نحو وظایفش را انجام دهد. از آنجایی که بدن خود نمی­‌تواند اسید­­های چرب را تولید کند شما باید این اسید­ها را در رژیم غذایی خود داشته باشید. اسیدهای چرب مفید و لازم برای بدن شامل امگا ۳ و امگا ۶ می­‌شود.

مطالعات نشان داده است که مادرانی که هنگام بارداری در رژیم غذایی‌­شان اسید­های چرب مفید وجود داشته است از نظر ذهنی و روانی نوزادانی سالم‌­تر به دنیا آورده‌­اند. رژیم کتوژنیک درست و صحیح شامل اسید­های چربی مثل آووکادو، روغن زیتون، دانه­‌های روغنی( آجیل) و روغن ماهی است.

 

2.کتون­‌ها نورون­های شما را زنده نگه می ­دارند.

کمبود قند خون یا هیپوگلیسمی در بیماران دیابتی شایع است. به خاطر داشته باشید که مقدار معمول گلوکز خون بین 70 تا 100میلی گرم در دسی لیتر است. کمبود قند خون مانع کارکرد درست مغز می‌­شود. کمبود قند خون بسیار شدید معمولا در بیماران دیابتی که سعی می‌­کنند کنترل زیادی بر روی مصرف گلوکز داشته باشند، رخ می­‌دهد. یک آزمایشی بر روی نوزادان موش‌­ها انجام شد. محققان به تعدادی از این موش‌­ها یک رژیم عادی دادند و به بقیه یک رژیم کتوژنیک. بعد از ۵ روز، محققان با تزریق انسولین کمبود قند خون در موش­‌ها ایجاد کردند. نتایج نشان داد که موش­‌هایی که رژیم کتوژنیک روی آن‌ها پیاده شده بود نشانه‌های کمتری از کمبود قند خون نشان دادند.

 

3.کتون­‌ها می­توانند برای بیمارانی با ضربه مغزی مفید باشند.

ضربه مغزی یا صدمات مغزی معمولا توسط یک ضربه سخت به سر به وجود می‌­آید که به بافت مغز صدمه می‌­زند. دلایل ضربه مغزی می‌­تواند مواردی مثل: سقوط از ارتفاع، تصادفات جاده­، صدمات ورزشی و صدمات ناشی از انفجار­های نظامی حین انجام وظیفه باشد. بدون توجه به دلیل ضربه مغزی، این اتفاق می­تواند باعث به وجود آمدن استرس، افسردگی، از دست دادن حس جهت یابی، کما و یا تشنج شود. در حالی‌ که مغز آسیب دیده نیاز به انرژی برای بازسازی خود دارد، اما نمی­‌تواند به خوبی از گلوکز استفاده کند. بسیاری از تحقیقات پزشکی نشان داده است که ضربات و آسیب­های مغزی متابولیسم گلوکز در بدن را دچار بهم ریختگی می­‌کند.

استفاده از یک رژیم کتوژنیک بر روی بیماران ضربه مغزی، یک سوخت جایگزین که همان کتون‌­ها باشد در اختیار مغز قرار می­‌دهد. جوندگانی که دچار عارضه مغزی بودند بعد از استفاده از رژیم کتوژنیک متابولیسم و رفتار مغزی بهتری داشتند. نتایج نشان می­‌دهد که رژیم کتو می­تواند برای انسان نیز مفید باشد.

 

مضرات کتون‌ها

 

1. در طول زمان تطبیق بدن­تان با رژیم کتو عوارض جانبی را تجربه خواهید کرد.

 در مدت زمانی که بدن شما در حال تطبیق با رژیم کتو هست، دچار نشانه‌­هایی می­‌شوید که به مجموع این نشانه‌­ها آنفولانزای کتو گفته می­‌شود. این نشانه­‌ها شامل سردرد، حس سبکی در سر، دشواری در تمرکز کردن، سرگیجه و حالت تهوع است. این نشانه­‌ها موقعی به وجود می‌­آیند که مغز شما در حال کنار گذاشتن گلوکز و تغییر به سمت کتون‌­ها است.

از آنجایی که کربوهیدرات­‌ها در خود آب را نگه می‌­دارند، کم شدنشان به معنی کم شدن الکترولیت­‌هایی مثل سدیم است. کم شدن سدیم باعث به وجود آمدن نشانه‌­هایی می­‌شود که در بالا ذکر شده است. بعضی از افراد به خاطر این تاثیرات جانبی از رعایت رژیم کتو دست می‌­کشند، اما باید بدانید که این تاثیرات موقتی هستند و حدودا بین چند روز تا سه هفته بیشتر طول نمی‌­کشند. برای کم­تر کردن این تاثیرات، به میزان کافی مایعات مصرف کنید، به اندازه کافی بخوابید و الکترولیت­های از دست رفته را جایگزین کنید.

 

فواید گلوکز

 

1.گلوکز در انجام فعالیت­های ذهنی سخت به شما کمک می­‌کند.

مغز شما تنها برای انجام کارهای معمولی­اش ۱۰.۸ کالری می­‌سوزاند. این عدد نشان می‌دهد که مغز چقدر برای انرژی حریص است. هر چقدر این فعالیت ذهنی پیچیده­‌تر شود، مقدار گلوکز مورد نیاز بیش­تر می­‌شود. معمولا این فعالیت‌­ها، آنهایی هستند که شما خیلی مهارت در انجام‌­شان ندارید برای همین باید بیش­تر فکر کنید تا بتوانید درست انجام‌­شان دهید. محققان می­‌گویند که خوردن غذاهای حاوی قند می­تواند باعث بهبود راندمان کار شما شود.

 

2.گلوکز تمرکز کودکان را افزایش می­‌دهد.

با توجه به دانش عمومی و مرسوم، می‌­توان گفت که گلوکز به ما کمک می‌­کند تا وقتی حس ضعف می­‌کنیم دوباره تمرکز کنیم. برای مثال، در زمان استراحت بین امتحانات، نوشیدن یک آب میوه شیرین می­‌تواند ما را دوباره سرحال کند تا بتوانیم به امتحان دادن ادامه دهیم. یک آزمایش بر روی ۶۰ کودک بین ۶ تا ۷ سال انجام شد. وقتی که در حال نزدیک شدن به پایان روز بودیم  به این دانش آموزان یک نوشیدنی داده شد. این نوشیدنی­‌ها دو دسته بودند. دسته اول حاوی ۲۵ گرم قند یا آرام بخش بودند. نتایج نشان داد که کودکانی که نوشیدنی دارای گلوکز مصرف کرده بودند توانستند مدت زمان بیش­تری تمرکزشان را حفظ کنند.

 

مضرات گلوگز

 

1.عادت در مصرف قند ممکن است ریسک افسردگی را افزایش دهد.

قند یک موضوع بسیار بحث برانگیز است. این ماده در لیست عواملی که باعث افسردگی می­شوند جای دارد. مقدار زیاد قند مخصوصا قندی که در نوشیدنی­های سبک، آبمیوه‌­ها وشیرینی­‌ها وجود دارد، عامل نوروتروفیک (BDNF) نشات گرفته از مغز شما را کاهش می‌دهد. (BDNF) یک پروتئین است که رشد و مدیریت نورون­های شما را کنترل می­‌کند. مغز بیمارانی که دچار افسردگی هستند کاهش میزان (BDNF) را نشان می­‌دهد. این موضوع می‌­تواند ارتباط بین مصرف قند بالا و افسردگی را نشان دهد.

2.قند آن قسمت از مغز که مرتبط به اعتیاد است را فعال می­کند.

تحقیقی در سال ۲۰۱۸ تاثیر قند بر روی چاقی را بررسی کرد.  حالتی که میلیون­‌ها نفر در سراسر جهان آن را دارند. همه می‌­دانیم که قند در غذاهای فرآوری شده، ارزان قیمت و غذاهای ساده‌ای که ما می­‌خوریم وجود دارد. اما چطور قند به چاقی منجر می­‌شود؟

قند یک ماده مخدر است چونکه دقیقا بر قسمتی از مغز که مرتبط به اعتیاد است، تاثیر می‌گذارد. در واقع بعد از مدتی شما می‌­خواهید که لذت خوردن دوباره قند را بچشید برای همین خوردن قند به یک عادت تبدیل می­‌شود. همین تحقیق نشان داد که موش­‌هایی که به قند وابسته بودند میزان مصرف الکل بالاتری داشتند. همچنین بین موش‌­هایی که وابسته به قند بودند و آن‌هایی که وابسته به مواد مخدر بودند شباهت‌­های شیمیایی عصبی پیدا شد.

 

حکم نهایی

 

کتون­‌ها یا گلوکز، کدام سوخت بهتری برای مغز شماست؟

بر اساس مطالعات بالا، کتون­‌ها منبع سوخت بهتری هستند. در واقع بتاهیدروکسی بوتیرات، که فراوان­ترین کتون بدن است، راندمان سوختی بهتری از گلوکز دارد. مطالعات بیش­تری نشان داده که کتون­‌ها می‌­توانند برای مغز افرادی که دچار آلزایمر، صرع پیشرفته و صدمات مغزی هستند، مفید باشد.

 

نتیجه

درحالی که مغز از گلوکز استفاده می­‌کند، وقتی کمبود گلوکز پیدا شود از کتون­‌ها به عنوان یک سوخت جایگزین استفاده می­‌کند. اگر مطمئن نیستید که جایگزین کردن گلوکز با کتون­ها کار درستی باشد، می­توانید به نکاتی که در بالا ذکر کردیم مراجعه کنید.

گلوکز یک ماده کاملا ضروری است اما مقدار زیاد گلوکز در خون می‌­تواند بیش­تر از اینکه مفید باشد باعث ضرر شود. ما در دورانی زندگی می‌­کنیم که راحتی در اولویت است، برای همین بیش­تر غذاهای ساده ­ای که ما می‌­خوریم دارای مقدار زیادی قند است. قند هم منجربه بیماری­‌هایی مثل افسردگی و چاقی می‌­شود.

اگر می‌­خواهید یک رژیم کتو را برای سلامت مغزتان شروع کنید حتما قبل از آن با دکترتان مشورت کنید.

 

خلاصه مطالب

  1. مغز معمولا از گلوکز به عنوان سوخت استفاده می­‌کند. وقتی که رژیم کتوژنیک را شروع می­کنید یا وارد حالتی مثل روزه می­‌شوید، مغزتان از کتون­‌ها به جای گلوکز استفاده می­‌کند.
     
  2. ۳ نوع اصلی کتون‌­های بدن: استواستات، بتاهیدروکسی بوتیرات و استون نام دارند.
     
  3. نام‌­های دیگر گلوکز: دکستروز، نشاسته و گلیکوژن است.
     
  4. فواید کتون‌ها شامل راندمان ذهنی بهتر، متابولیسم مغزی بهتر در بیماران صدمات مغزی و کاهش مرگ عصبی ناشی از کمبود قند خون است.
     
  5. نشانه­‌های ناخوشایندی که جزئی از آنفولانزای کتو هستند شامل: سردرد، تحریک پذیری، حالت تهوع، و دشواری در تمرکز می­‌شوند.
     
  6. قند مدت زمان توجه و تمرکز کودکان را افزایش می­‌دهد و به ما کمک می­‌کند کارهای ذهنی سخت را انجام دهیم.
     
  7. شکر یک ماده مخدر است که مصرف زیاد آن ممکن است به وابستگی و چاقی منجر شود.

اشتراک گذاری:

دیدگاهتان را بنویسید